Bilim/Teknik, Liste, Tarih

Müslümanların Tıp ve Eczacılık Alanlarına Katkı Sağlayan 13 Eseri

1) Kâmilü’s-Sınâatü’t-Tıb-biye ya da kısaca Kitâbü’l-Meliki

1general-medicine

Ali bin Abbas el-Mecusi’nin yazdığı bu kitap, genel tıp üzerine Arapça ve el yazması bir eserdir. 17 x 25 cm’lik küçük bir kopyası 497 sayfadan oluşuyor. Yüzey ölçüsü 10.7 x 19.7 cm’dir. Metni mavi ve altın rengindeki satırlarla yazılmış, her sayfada 29 satır vardır. Sayfanın altında anahtar kelimeler bulunuyor. Başlıklar ve bilinmeyen kelimeler kırmızıyla yazılmış. Sayfaları kahverengi ve cilalıdır. Deri cildinin ise kapağı yok. Her biri 10 risaleden oluşan 2 parçadan meydana geliyor. İçindekiler bölümü, metinden önce geliyor. Hicrî 841 (miladî 1437 veya 1438) yılında yazıldığı kitapta yazsa da, bu tarih kitap yazıldıktan sonra başka birisi tarafından eklenmiştir. 1939’da Harvey Cusing’e, kitabı sonradan bulan Said Kurdistanî tarafından hediye edilmiştir.

2) Mecmu Tıbbî

2 majımanUntitledmedicaltextBaşlığı bulunmayan bu tıbbî eser, nestâlik yazı tipiyle yazılmıştır. 26×16 cm’lik 463 yapraktan oluşan kitabın her sayfasında 9 satır bulunuyor. Yüzey ölçüsü 8.5 x 15 cm’dir. Ana metin Arapça’dır ama bazı notlar Farsça yazılmıştır. Eser, ilgili özelliklerinin yazdığı bölümün kaybolmasından dolayı bugüne kadar zor ulaşmıştı. Eski kırmızı derili cildinin zaman içerisinde bazı bölümleri değiştirilmiş ve rengi kibrit rengine dönüştürülmüştür. Yazarı bilinmiyor. Giriş bölümünde risalenin dört bölümden oluştuğu yazıyor:

1) Tıp ilminin basit prensiplerinin sınırlandırılması üzerine;
2) İlaç tedavisi ve beslenme üzerine;
3) Vücudun bellibölgelerine bulaşan hastalıklar üzerine;
4) Vücudun diğer bölgelerine bulaşan hastalıklar üzerine.

Muhtemelen bir katalogdan kesilmiş olan not, kitabın son ve yazısız sayfasına yapıştırılmış: “Çok güzel, yayımlanmamış ve tıp ilmi üzerine yazılmış olan Farsî kitap, kırmızı deri ciltli ve 17. yüzyıla aittir.’’ Bu kesinlikle güzel bir durum, ancak ‘’yayımlanmamış’’ ve ‘’17. yüzyıla ait’’ olmasını garanti edemeyiz.

3) Farah Namah (Farah’ın Doğa Ansiklopedisi)

3 farah wonders

El-Mutahhar bin Muhammed el-Yezdi tarafından yazılmış olan eser, Acayib’ul Dunya (Dünya Harikaları) olarak da bilinir. Farsça eser, 11. Ve 17. yüzyıllar arasında, daha büyük bir tâlikte kopyalandı. Yüzey ölçüleri 14 x 24 olan 156 sayfadan oluşuyor. Hayvanların, kuşların, bitkilerin, taşların ve insanların resimleriyle de kitap renklendirilmiş. Bunlar ince ve sarı sayfaların üzerine yapıştırılmış. Bu etkileyici metin, bu şekilde yamalanmış. Avrupa ketenli cildi, yaldızlı bir şekilde damgalanmıştır.

.

4) Kitab’ul Zahira

4kitab dakira

Sabit bin Kurra el-Harranî tarafından düzenli ve orta boy nesih ile yazılmıştır. 15 x 25.5 boyutunda 156 sayfadan oluşur. Yüzeyi 8 x 17.5 boyutundadır, her sayfada 16 satır vardır. Bazı düzeltmeler, satır arasına yazılmıştır ve marjinaldir. Anahtar kelimeler sayfanın sonuna yazılmıştır. Kırık beyaz rengindeki sayfalar cilalıdır. Deri ciltli kapağı göz kamaştırıcıdır. Hijyen ile başlayıp cinsel ilişki ile biten 11 bölümden oluşuyor. İbn Sina ve ibn Rüşd sayesinde muhtemelen 16. yüzyılda kopyalanmış.

.

5) Kitab Calinus fi Amel el-Teşrih

5galenjanilis

Yunanca tıbbî metinleri çeviren Huneyn bin İshak tarafından Arapça’ya çevrilmiş olan eser, Galinus (Arapça’da Calinus) tarafından insan anatomisi üzerine yapılan bir çalışmadır. Düzenli, orta boy nesih ile boyutu 10.5 x 18.5 olan 99 sayfadan oluşmaktadır. Her sayfada 16 satır vardır. Kağıdı kırılgan, açık kahverengi ve biraz cilalıdır. Tarihi hicrî 936, miladî 1532 veya 1533’tür.

 

.

6) Takvim’ul-ebdan

6TheraputicsinformoftablesYahya bin İsa bin Cezle tarafından yazılmış olan eser, tedavi bilimini toblolarla gösteriyor. 10. yüzyılda, orta boylu ve düzenli nesih ve nestâlik ile kopyalanmıştır. Ölçüsü 20.5 x 28 olan 92 sayfadan oluşuyor. Sayfaları bej ve hafif cilalıdır. 80. sayfanın sonuna kadar başlıklar nemli ve lekelidir.

.

7) el-Ġınâ ve’l-münâ fi İlm’ül Tıbb

7 al gani generalmedicine2

 

Ebû Mansûr Hasan b. Nûh el-Kumrî tarafından yazılmış olan eser, genel tıp üzerine yazılmıştır. Orta boylu nesihte kopyalanmıştır. 15.5 x 25 boyutunda 213 sayfadan oluşur. Her sayfada 21 satır vardır. Anahtar kelimeler sayfanın altındadır ve başlıklar kırmızıdır. Kağıdı açık kahverengi ve cilasızdır. Kopyalandığı zaman okunaksızdır, ama muhtemelen 17. yüzyılda kopyalanmıştır.

 

.

8) Teşhir-i Mansuri (Mansur’un Anatomisi)

8 tasrih anatomyMansur bin Muhammed bin İlyas tarafından Timur için özel olarak yazılmış resimli ve Farsça olan eser, insan anatomisi ile ilgili bir çalışmadır. Aynı zamanda Teşhir-i Bedeni İnsan (İnsan Anatomisi) olarak da bilinir. Orta boylu nesih ile 25 sayfadan oluşur. 6 sayfasında farklı renklerle çizilmiş insan anatomisine dair çizimler bulunur. Bunların arasında hamile bir kadının atardamar sistemini gösteren resim de vardır. Her sayfada 25 satır bulunur. Başlıklar ve anahtar kelimeler kırmızıdır. Kitapta Hint etkisi de göze çarpıyor.

 

.

9) El-Kanun fi't-Tıb

kanun tıbıİbn Sina’nın ‘‘Tıbbın Kanunu’’ kitabıdır. Orta Çağ tıbbının en yetkili eseridir. Abd’ul Kerim el-Kutbi el-Hanefi tarafından kopyalanmıştır. Orta boylu nesih ile 505 sayfadan oluşur. Her sayfada 39 satır vardır. Anahtar kelimeler ve başlıklar kırmızıyla yazılmıştır. Nitekim eser Fransa’daki Montpellier Üniversitesi gibi birçok farklı tıp okulunda, 1650 senesine kadar kullanılmıştır. Kitapta sözü edilen tıbbi prensipler bugün hâlâ çeşitli tıp fakültelerinde tıp tarihi kapsamında öğretilmektedir.

.

10) Cevahir’ul Lugah

11alphaMuhammed bin Yusuf el-Harevi tarafından yazılmış olan eser, anatomik ve eczacılıkla ilgili terimleri ve konseptleri barındıran, alfabetik bir tıbbı sözlüktür. Bahrar’ul Cevahir olarak da bilinir.

 

 

 

.

11) en-Nüzhetü’l-mübhice fî Teşhîzi’l-ezhân ve Ta‘dîli’l-emzice (Zihinleri Keskinleştirme ve Karakterleri Düzeltme Konusunda Keyifli Yolculuk)

111medicinetherapeutics,Davud bin Ömer tarafından yazılan eserde genel patoloji konuları hikmet ve felsefe yoluyla yazılmıştır. Eserde bilimlerin sınıflaması ve önemi, özellikle matematik ve astronomi hakkındaki açıklamalardan sonra, teşrîh, mizâc ve ahlâttan bahsedilerek, hastalıklar organlara göre sınıflanmış ve açıklanmıştır. Katip Çelebi eser hakkında verdiği bilgi de şunları söylemektedir:

“..bu eserde tıbbın hikmetle ilgili bilgilerden ve felsefeden nasıl elde edildiğini açıklamıştır, bu eserde aklının yettiği her soru ve cevap ile yetindi ve bu eserde asla (kendisinden başkasının yazdığı) her hangi kitaba göre hareket etmedi, bu eseri bir giriş kısmı, sekiz bap ve bir bitiş kısmı şeklinde düzenledi.”

 

.

12) Hulasat’ul Tecarib

12KhulasatBaha el-Devle tarafından geleneksel formda yazılmış olan eser Farsça ve elyazmasıdır. Tıp üzerine genel bir çalışma yapılmış, son ve özel bir bölümde ise yabancı tıbbi terimler açıklanmıştır. Eser takdire değer şeylee dikkat çekiyor. Aynı zamanda 388 sayfadan oluşuyor.

 

 

 

.

13) Kitabu'l-havi

13SulaymanTam adı Kitâbü’l-Ĥâvî fi’t-tıb’dır. İran Şahı Süleyman’ın emri üzerine kopyalanmıştır. Ebû Bekr Muhammed bin Zekeriyyâ er-Râzî tarafından yazılan kitap, 343 sayfadan oluşmaktadır. Zengin muhtevasıyla Râzî’nin bütün tıbbî tecrübe ve birikimini ihtiva ettiği için müellifin olgunluk döneminin ürünü olduğu kanaatini veren, nazarî incelemeler ve klinik gözlemler hakkında tutulmuş, fakat yeterince gözden geçirilip sistemleştirilememiş notlardan oluşur. Bu sebeple klasik kaynaklarda, eserin Râzî’nin ölümünden sonra talebeleri tarafından derlendiği kaydedilmektedir. Nitekim İbn Ebû Usaybia, ünlü vezir Ebü’l-Fazl İbnü’l-Amîd’in Râzî’nin kız kardeşinden eserin müsveddelerini satın aldığını, müellifin talebelerinden bir komisyon oluşturarak bu notları tasnif ettirdiğini belirtmektedir.


Bu İçeriğe Emoji İle Tepki Ver



İlginizi Çekebilecek Diğer İçerikler

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacaktır. Gerekli alanlar * olarak işaretlendi

Bu HTML etiketlerini ve özniteliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>